Từ hạt giống đầu tiên được ươm trồng ở thôn Thúy Lâm, xã Thanh Hà, trải qua gần 200 năm, cây vải tổ vẫn xanh tươi.
Gần 200 năm qua, cây vải tổ ở thôn Thuý Lâm, xã Thanh Hà vẫn tốt tươi, đều đặn đơm trái ngọt. Ảnh: THÀNH CHUNG
Cây vải tổ Thanh Hà vẫn bền bỉ đơm quả ngọt
Theo các tài liệu, người có công đưa giống vải thiều về Việt Nam là cụ Hoàng Văn Cơm, sinh sống ở làng Thúy Lâm, xã Thanh Sơn, huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương (nay là xã Thanh Hà, thành phố Hải Phòng). Cụ Cơm làm nghề buôn bán hoa quả. Năm 1870, trong một lần dự tiệc cưới của người Hoa kiều tại Hải Phòng, cụ được nếm thử loại vải có hương vị thơm ngon đặc biệt. Vì thế cụ đã mang 3 hạt giống về ươm tại vườn nhà.
Cả 3 hạt đều nảy mầm nhưng chỉ có duy nhất 1 cây sống. Do phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng nên cây sinh trưởng và phát triển tốt, cho quả ngọt. Sở dĩ gọi là vải thiều vì giống vải này có nguồn gốc từ Thiều Châu (Trung Quốc).
Khi cây trưởng thành, gia đình cụ Cơm tiếp tục ươm hạt giống, chiết cành để các hộ trong làng cùng trồng. Năm 1958, nhân dân làng Thuý Lâm đem 30 kg vải biếu Bác Hồ tại Phủ Chủ tịch. Bác khen vải Thuý Lâm là giống vải quý, ăn rất ngon và khuyên người dân nên phát triển giống vải này.
Cũng từ thời điểm đó, nhân dân tích cực nhân giống, mở rộng diện tích trồng trên toàn huyện Thanh Hà rồi tỉnh Hải Dương trước đây. Thương hiệu vải thiều Thanh Hà cũng ra đời và nổi tiếng từ đó.
Một số người dân địa phương đi làm kinh tế mới cũng mang theo giống vải này. Dần dần từ cây vải đầu tiên, vải thiều không chỉ trở thành cây ăn quả đặc sản, chủ lực của mảnh đất Thanh Hà mà còn hiện diện ở nhiều vùng miền khác.
Khuôn viên trồng cây vải tổ tại thôn Thuý Lâm, xã Thanh Hà. ẢNH: THÀNH CHUNG
Hiện cây vải do cụ Cơm ươm trồng vẫn xanh tốt, gần 200 năm qua đi vẫn đều đặn đơm trái ngọt. Để tỏ lòng thành kính, biết ơn với người trồng và minh chứng cho nguồn gốc lâu đời của vải thiều Thanh Hà, nhân dân gọi cây vải này là cây vải tổ.
Còn về căn cứ khoa học, năm 1992 Trung ương Hội Làm vườn Việt Nam xác định đây là cây vải lâu đời nhất cả nước. Năm 2016, Hội Kỷ lục Việt Nam cũng xác nhận cây vải cụ Cơm trồng là cây vải thiều lâu năm nhất ở nước ta.
Gìn giữ để phát huy giá trị
Theo thời gian, cây vải tổ được đời con, đời cháu của cụ Cơm chăm sóc, gìn giữ cẩn thận. Được sự quan tâm của các cấp, các ngành, cây vải tổ được nghiên cứu bảo tồn, bảo vệ nguồn gen quý. Đồng thời địa điểm trồng cây vải tổ cũng được cải tạo, nâng cấp để du khách gần xa tới tham quan, trải nghiệm.
Sau hợp nhất, sáp nhập, chính quyền địa phương cũng tích cực đầu tư, phát huy giá trị cội nguồn của cây vải tổ. Từ đó, góp phần nâng cao giá trị thương hiệu cho đặc sản vải thiều Thanh Hà.
Cây vải tổ đã có tuổi đời gần 200 năm. Ảnh: THÀNH CHUNG
Ông Hoàng Văn Lượm - cháu đời thứ 5 của cụ Cơm là hiện là người trực tiếp chăm nom cây vải tổ. Ông cho biết, những năm gần đây mọi người biết tới, tìm về tham quan cây vải tổ nhiều hơn. Qua câu chuyện của du khách, ông Lượm biết được rằng họ muốn tận mắt chiêm ngưỡng cây vải đầu tiên được ươm trồng cũng như tìm hiểu về lịch sử vải thiều Thanh Hà.
“Gia đình, dòng họ rất tự hào khi cụ tổ là người ươm trồng giống cây trở thành đặc sản địa phương. Vải thiều đã mang lại cuộc sống no đủ cho người dân. Dù có thời điểm cây vải bị quay lưng, nhưng thời gian qua, nhờ nỗ lực của chính quyền và người dân, cây vải dần lấy lại vị thế, khẳng định thương hiệu. Đến nay, cây vải tổ vẫn xanh tốt, ra quả đều mỗi vụ như để minh chứng cho giá trị lâu bền của giống cây đặc sản”, ông Lượm khẳng định.
Đều đặn đến mùa, cây vải tổ vẫn đơm hoa, kết trái. Ảnh: THÀNH CHUNG
Để bảo tồn cây vải tổ, địa phương cũng đã phối hợp với các đơn vị, nhà khoa học đánh giá hiện trạng sinh trưởng, phân tích điều kiện tự nhiên, hàm lượng dinh dưỡng để đưa ra biện pháp chăm sóc hiệu quả nhất.
Vào mùa vải chín, cây vải tổ là điểm đến thu hút người dân, du khách gần xa. Bởi ai cũng háo hức, tò mò về cội nguồn, gốc gác của loại quả được dùng những mỹ từ để miêu tả. Đó là mã ngoài như lụa hồng tơ tía, thịt vải như thuỷ tinh, như dáng tuyết, vị ngọt đậm, ăn vào thấy hương thơm, tưởng chừng như thứ rượu tiên trên trời.
Theo NGUYỄN MƠ Báo Hải Phòng